Rynek pracy a osoby bezrobotne 50+

Rynek pracy a osoby bezrobotne 50+

Projekt: „Rynek pracy a osoby bezrobotne 50+ – bariery i szanse”, współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich, Działanie 1.5.

 

Cel: analiza sytuacji osób bezrobotnych 50+ na rynku pracy – oczekiwań, motywacji, możliwości zatrudnienia   i dokształcania, a także dostępnego wsparcia ze strony instytucji publicznych i prywatnych, organizacji pozarządowych.

 

Diagnoza zagadnienia:

W Polsce problemem jest brak danych i analiz na temat sytuacji osób po 50. roku życia, również w odniesieniu do rynku pracy. Chcemy zebrać i udostępnić konkretne dane, przykłady pozytywnych praktyk, w tym zagranicznych, które umożliwią większą skuteczność działań instytucji rynku pracy i innych podmiotów na rzecz osób bezrobotnych 50+.

Bezrobocie w tej grupie wiekowej powoli staje się coraz istotniejszym problemem społecznym, na co wpływ ma przede wszystkim zmieniające się sytuacja demograficzna. Polskie społeczeństwo, podobnie zresztą, jak inne społeczeństwa europejskie, starzeje się, a więc przybywa osób powyżej 50 roku życia, także tych, które nie maja pracy. Rodzi to poważne skutki społeczne i gospodarcze, powiększa grono osób społecznie wykluczonych, generuje dodatkowe obciążenia dla finansów publicznych.

 

Wobec realizowanych dotychczas projektów, staje się widoczne, że rozpoznanie tej grupy wiekowej, jej specyfiki i potrzeb jest niezbędne dla wzrostu efektywności działań i programów na rzecz osób 50+. Potrzebna jest wiedza o metodach pracy oraz przepływ informacji na temat podejmowanych inicjatyw.

 

O projekcie:

Pierwszym etapem działań, które zostało zrealizowane przez ARFP w okresie październik 2006 r. – kwiecień 2007 r. była realizacja kompleksowego, reprezentatywnego badania.

Realizatorem badania, wybranym drogą konkursu był Instytut badawczy Ipsos Polska.

Badanie obejmuje szereg grup – aktorów rynku pracy:

• osoby bezrobotne 50+,
• pracodawcy – publiczni i prywatni,
• instytucje rynku pracy (MPiPS, powiatowe i wojewódzkie urzędy pracy, agencje zatrudnienia),
• związki zawodowe, porozumienia pracodawców,
• organizacje pozarządowe.

 

Wyniki badania wraz z opiniami polskich i zagranicznych ekspertów zostały opracowane w formie raportu, którego część została przedstawiona 27 czerwca 2007 roku w Poznaniu (Międzynarodowe Targi Poznańskie) podczas konferencji dotyczącej problemu osób bezrobotnych w wieku 50+. Patronat nad konferencją objął Pan Marek Woźniak, Marszałek Województwa Wielkopolskiego. Partnerem lokalnym był Wielkopolski Związek Pracodawców Prywatnych, a patronat medialny zapewniło Radio Merkury i Głos Wielkopolski.

Cel konferencji:

Celem konferencji było wskazanie problemu i podkreślenie niektórych wyników badań tak, aby wzbudzić zainteresowanie szerokiego grona odbiorców. Konferencja zainicjowała debatę społeczną nad kwestią zatrudniania starszych pracowników i dyskryminacji wiekowej.

Przebieg konferencji:

W pierwszej części konferencji wystąpiła Pani Krystyna Poślednia, Członek Zarządu Województwa Wielkopolskiego, która wskazała na główne problemy i możliwości działania w województwie wielkopolskim.

Temat: Działania publicznych służb zatrudnienia na rzecz osób po 50 roku życia rozwinęła Wicedyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Poznaniu, Pani Barbara Kwapiszewska.

Wnioski z prezentacji:

- w województwie Wielkopolskim zmniejszyło się bezrobocie w okresie od kwietnia 2006 do kwietnia 2007  o 3,6 punktu procentowego przy jednoczesnym spadku osób bezrobotnych w wieku 50+ o 12 % w analogicznym okresie.

- wśród osób bezrobotnych na koniec marca 2007 roku odnotowana została duża grupa osób z wykształceniem gimnazjalnym i niższym (14531) w stosunku do osób z wykształceniem zasadniczym zawodowym (7862) i policealnym lub średnim zawodowym (4541),

- WUP prowadzi intensywne działania służące aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych (10,2% osób 50+ z grupy osób aktywizowanych ogółem),

- wnioski z badań prowadzonych na własne potrzeby przez WUP w Poznaniu wskazały na to, że badana grupa nie jest przygotowana do podnoszenia swoich kwalifikacji, nie jest też chętna żeby nadążać za szybkim postępem technologicznym i organizacyjnym, charakterystycznym dla dzisiejszych wymagań panujących na rynku pracy,

- badani uważają, że grupą osób powyżej 50 roku życia pracodawcy są mniej zainteresowani - niższe wykształcenie niż w przypadku ludzi młodych oraz mniejsza od nich sprawność fizyczna i wydajność w pracy,

- czterokrotnie wyższe szanse na znalezienie zatrudnienia w wieku po 50 roku życia mają mężczyźni,

- obniża się poziom aktywności zawodowej kobiet po 50 roku życia. Zjawisko dezaktywizacji zawodowej kobiet dotyczy różnych grup wieku, ale szczególnie widoczne jest w populacji w wieku przedemerytalnym i emerytalnym. Na ogół bardziej aktywni są dojrzali mieszkańcy wsi, mniej zaś mieszkańcy miast.

W dalszej części prezentacji wyników i wniosków z badania „Rynek pracy a osoby bezrobotne 50+ - bariery       i szanse” dokonała reprezentantka Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce, Pani Joanna Tokarz.

Wskazano na szereg uwarunkowań, powodujących nasilenie się zjawiska marginalizacji osób w wieku 50+. Podkreślono fakt niejednolitego postrzegania problemu przez każdą ze stron:

- pracownicy odprawiani na emerytury choć wykazują dalszą chęć do pracy;

- pracodawcy, którzy rozpatrują „ekonomię” zatrudnienia osoby w wieku 50+;

- instytucje rynku pracy, które próbują wspierać proces aktywizacji przy jednoczesnych oporach, wykazywanych przez obie strony.

Pani Joanna Tokarz zakończyła prezentację informacją, iż pełna wersja raportu zostanie opublikowana w listopadzie 2007 roku i zostanie upowszechniona wśród wszystkich zainteresowanych.

Kolejnym mówcą był Pan Prof. Zbigniew Woźniak z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, który przedstawił mity i fakty związane z postrzeganiem starszych pracowników. Istotny wniosek z wypowiedzi dotyczył paradoksu w postrzeganiu osób w przedziale wiekowym 50 i więcej. Otóż osoby stare postrzegane są jako mniej inteligentne, nielojalne czy też mniej ambitne. Te mity zostały obalone. Jednocześnie wskazano na inny aspekt rynku pracy: gdy młodzież decyduje się na emigrację zarodkową to właśnie grupa 50+ powinna być naturalną alternatywą dla polskich firm. Pracownicy w tym przedziale wiekowym wykazują mniejszą mobilność i jednocześnie większą lojalność względem pracodawcy.

Wskazano na potrzeby zmiany mentalności i wprowadzenie Age Menagementu, tj. wykształcenie nawyku planowania kariery zawodowej również po 50-tce. Osoby w tym wieku posiadają ogromną wiedzę i doświadczenie. Należy zatem wspierać te sfery, które nie były rozwijane (np. nauka obsługi Internetu), a których znajomość jest niezbędna do sprawnego funkcjonowania w dzisiejszej firmie. Pan Prof. Zbigniew Woźniak odwołał się do mądrości będącej niezbędnym czynnikiem regulującym problem.

Ostatnim mówcą w pierwszej części konferencji był Pan Andrzej Drygas, Wiceprzewodniczący Zarządu Wielkopolskiego Związku Pracodawców Prywatnych, który przybliżył zagadnienie postrzegania pracowników w wieku 50+ przez pracodawców. Teza, postawiona przez mówcę dotyczyła zachęt dla pracodawców w zakresie zatrudnienia osób 50+. Pan Andrzej Drygas przytoczył przykłady subsydiowanego zatrudnienia. Dodatkowo wskazał na problem prawodawstwa i rozwiązań systemowych ułatwiających funkcjonowanie osób z przedziału 50+ na dynamicznym rynku pracy.

W drugiej części konferencji miał miejsce panel dyskusyjny, którego prowadzenie powierzono Annie Fedorczuk, Wiceprzewodniczącej Zarządu Wielkopolskiego Związku Pracodawców Prywatnych. Punktem wyjścia do dyskusji były wyniki badań i wypowiedzi prelegentów. Postawiono pytanie o celowość podejmowania działań skierowanych do osób 50+ zauważając jednocześnie, że problem dotyka różnorodnej grupy. Pojawiły się pozytywne przekłady działań, które przyniosły znaczne efekty. Takim przykładem pochwaliła się Pani Dyrektor Krystyna Michalska, reprezentująca Powiatowy Urząd Pracy w Świdwinie. Działania podjęte przez tę jednostkę spotkały się z dużą akceptacją społeczną i przełożyły się zarówno na obniżenie poziomu bezrobocia w regionie, ale też na lepsze postrzeganie osób w wieku 50+ jako dobrych kandydatów do pracy.

Pan Profesor Zbigniew Woźniak podkreślił potrzebę wsparcia tej grupy z uwagi na fakt, iż jest to problem społeczny, który się rozszerza na nowe grupy osób. Należy uwrażliwić społeczeństwo w tym zakresie, ponieważ konsekwencje wykluczeń społecznych ponosimy wszyscy.

Pan Tomasz Schimanek z Akademii Rozwoju Filantropii w Polce przywołał cel konferencji podkreślając, że na sali są prawie wszystkie zainteresowane strony. Zabrakło przedstawicieli prawodawców, którzy powinni mieć świadomość zmian, zachodzących na rynku pracy i dostosować Kodeks Pracy do nich. Założeniem projektu zaś było uświadomienie społeczeństwu problemu i otwarcie publicznej debaty na jego temat.

Pan Zbigniew Staszak, Prezes Zarządu Wojewódzkiego Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Gorzowie Wlkp. zabrał głos i podkreślił, iż ZDZ, który reprezentuje dostosował się do zmian i prowadzi szereg działań wspierających osoby 50+ na rynku pracy.

Pan Andrzej Drygas, w imieniu Zarządu WZPP podkreślił gotowość podjęcia działań. Wielkopolski Związek Pracodawców Prywatnych, zgodnie z deklaracją, rozpoczął lobbing w środowisku lokalnym na rzecz zatrudnienia osób 50+. Przejawem tego jest podjęcie uchwały delegującej Pana Andrzeja Drygasa, Wiceprzewodniczącego Zarządu WZPP do wspierania działań lokalnych. Kolejnym krokiem jest zorganizowanie w dniu 31 lipca 2007 roku spotkania pracodawców z reprezentantami Wojewódzkiego Urzędu Pracy w Poznaniu. Spotkanie pt. „Potrzeby pracodawców w zakresie rynku pracy i szkoleń a możliwości ich realizacji przez Wojewódzki Urząd Pracy – panel dyskusyjny” było okazją do zaprezentowania opinii pracodawców na temat problemów rynku pracy i ich oczekiwań szkoleniowych. Poruszono temat podziału funduszy w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki i innych potencjalnych źródeł finansowania subsydiowanego zatrudnienia pracowników 50+.

Po zakończeniu panelu dyskusyjnego miała miejsce prezentacja dobrych praktyk, jakimi pochwalił się Pan Zbigniew Staszak, Prezes Zarządu Wojewódzkiego Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Gorzowie Wlkp. Omówiono projekt skierowany do 50-cio latków, mający na celu pobudzenie przedsiębiorczości w grupie 58 osób, które ukończyły kurs. Kluczowym założeniem było przygotowanie w.w. osób do założenia własnej firmy. Droga prowadziła przez 4 etapy:

1. Doradztwo, przygotowujące do prowadzenia działalności gospodarczej
2. Szkolenia, przygotowujące do prowadzenia działalności gospodarczej
3. Indywidualne konsultacje Beneficjentów z doradcami,  wybór najlepszego biznesplanu
4. Przyznanie i wypłata wsparcia na rozpoczęcie działalności

Spośród 58 osób, które ukończyły szkolenia, 13 otrzymało wsparcie finansowe, zarejestrowało i prowadzi działalność gospodarczą.

Ostatnim prelegentem była Pani Krystyna Michalska, Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy w Świdwinie, gdzie przeprowadzono projekt pilotażowy pt.” NAPRZÓD PIĘĆDZIESIĄTKO”. Celem projektu było ułatwienie osobom bezrobotnym w wieku powyżej pięćdziesięciu lat udziału w przedsięwzięciach zwiększających szansę na podjęcie pracy i jej utrzymanie lub uruchomienie własnej działalności gospodarczej. Sukcesem w projekcie było udzielenie dotacji na rozpoczęcie działalności gospodarczej ( 9 osób tj. 100% z zaplanowanych), refundacja doposażenia i wyposażenia miejsc pracy (69 osób co również stanowiło 100% planu). Dodatkowo 24 osoby uczestniczące w programie nabyły uprawnień do świadczeń emerytalnych.

 Powyższe przykłady potwierdzają wnioski z wyników badań dotyczące gotowości osób w wieku 50+ do dalszej aktywności zawodowej, ale przy odpowiednim wsparciu o które apelowali zarówno organizatorzy projektu i konferencji, jak również wszyscy prelegenci.